Algoritme

Algoritmes bestaan uit een reeks instructies die stap voor stap naar een resultaat leiden. Deze instructies worden verwerkt in een stukje programmeertaal of software en werken naar een doel toe. Een voorbeeld van een algoritme is welke inhoud mensen voorgeschoteld krijgen op hun tijdlijn op sociale media. Met algoritmes kan het aanbod op internet dus persoonlijker worden gemaakt. Wat jij tegenkomt op je tijdlijn en je zoekmachine, verschilt van wat iemand anders tegenkomt. Maar hoe werken algoritmes nu precies en waarvoor worden ze gebruikt?

Hoe werkt een algoritme?

Een algoritme is een wiskundige formule die ontwikkeld wordt door mensen of programma’s en op elk moment kan worden aangepast. Daardoor is elk algoritme anders. Het enige dat algoritmes met elkaar gemeen hebben, is dat ze vertrekken van een zekere input (bijvoorbeeld een zoekopdracht) en steeds een doel hebben (bijvoorbeeld de beste zoekresultaten tonen).

Je kunt een algoritme dus zien als een stappenplan om tot een doel te komen. Het algoritme van Instagram is bijvoorbeeld bedoeld om jou de meest interessante posts te laten zien, met als doel jou zo lang mogelijk te laten scrollen. Het gaat hier dan om de posts die jij interessant vindt, niet iemand anders. Met algoritmes kunnen bedrijven slimmer reclame maken en specifieke aanbevelingen doen. Hierdoor is het voor jou makkelijker om snel dingen te vinden die je waarschijnlijk interessant of leuk vindt.

Voorbeeld van een algoritme

Een algoritme bepaalt bijvoorbeeld welke posts of advertenties jij op je Instagram-tijdlijn te zien krijgt. Hoe actiever je bent bij een bepaald type post (liken, reageren, delen of simpelweg langer blijven kijken), hoe meer vergelijkbare posts je ziet. Dat is geen toeval, maar het werk van een algoritme dat jouw voorkeuren leert herkennen.

Dankzij algoritmes weet een zelfrijdende auto dat deze moet remmen als er een kind oversteekt. En zo weet TikTok dat wanneer jij veel kattenfilmpjes kijkt, het je meer kattenfilmpjes moet laten zien omdat je die waarschijnlijk leuk vindt.

Waarvoor worden algoritmes gebruikt?

Veel (media)bedrijven maken dagelijks in meer of mindere mate gebruik van algoritmes:

• Zoekmachines. Het algoritme van een zoekmachine voorspelt welke zoekresultaten het beste aansluiten bij een zoekopdracht.
• Nieuwsmedia. Om nieuws te personaliseren, schat het algoritme van nieuwswebsite of -apps in welke informatie past bij de interesses van gebruikers (Als de gebruiker is ingelogd).
• Reclamemakers. Dankzij algoritmes kunnen reclamemakers gerichter adverteren, door gepersonaliseerde advertenties te tonen aan internetgebruikers.

• Sociale media. Het algoritme van sociale media is ontwikkeld om de aandacht van gebruikers zo lang mogelijk vast te houden en hen zo lang mogelijk op de app te houden. Het vult hun tijdlijn met inhoud die lijkt op eerdere zoekopdrachten, likes, shares en reacties.
• Verkeer en navigatie. Algoritmes worden ook toegepast in navigatiesystemen en verkeersbeheer om efficiënte routes te plannen en filevorming te verminderen.

 Je vindt algoritmes niet alleen in de mediasector terug. Je kunt ze in principe overal voor gebruiken. Zelfs de politie experimenteert ermee om crimineel gedrag te voorspellen. Zulke toepassingen zijn echter niet zonder risico’s. Denk bijvoorbeeld aan de Toeslagenaffaire, waarbij algoritmes leidden tot ernstige discriminatie en grote persoonlijke schade voor duizenden mensen. Dit laat zien hoe belangrijk het is om kritisch en waakzaam te blijven bij dit soort experimenten.

Risico’s van algoritmes

Algoritmes kleuren ons wereldbeeld

Algoritmes kunnen ons wereldbeeld beïnvloeden. Sociale media zoals Facebook, Instagram en TikTok zetten algoritmes in om hun aanbod op jouw profiel af te stemmen. Je krijgt te zien wat volgens hen past bij jouw interesses en voorkeuren, maar dat kan snel leiden tot een filterbubbel. Je krijgt namelijk nog maar weinig berichten te zien die anders zijn dan jouw voorkeur of mening. Zo bleek uit onderzoek van RTL Nieuws, De Groene Amsterdammer en de Universiteit Utrecht dat mensen die gevoelig zijn voor een eetstoornis heel snel een continue stroom filmpjes te zien kregen over dat onderwerp.

Bovendien spelen algoritmes op sociale media ook een belangrijke rol in het verspreiden van nepnieuws, desinformatie en clickbait. De makers van dat soort berichten maken tactisch gebruik van de algoritmes die populaire berichten boosten.

Algoritmes kunnen een verslavende werking hebben

Het doel van de algoritmes op sociale media-apps is vaak om je zo lang mogelijk op hun platform vast te houden. Want hoe meer tijd je op hun platform doorbrengt, hoe meer advertenties je te zien krijgt, waar deze bedrijven weer geld aan verdienen. Het algoritme let op welke post jouw aandacht trekt, zodat ze hier meer van aan kunnen bieden. Echter, dit zijn niet altijd posts waar je vrolijker of slimmer van wordt. Ook als je ergens op reageert omdat het je boos, bang of verdrietig maakt, krijg je meer van dat soort berichten te zien. Met aanbevelingsalgoritmes wordt jouw tijdlijn dus precies afgestemd op jouw interesses. Hierdoor kan het soms moeilijk zijn om te stoppen met scrollen. Soms helpt het om bepaalde onderwerpen uit te sluiten of aan te geven dat je er geen interesse in hebt, maar hier zul je zelf actief actie op moeten ondernemen.

Algoritmes zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Ze helpen ons keuzes te maken, maar beïnvloeden ook wat we zien. Door te begrijpen hoe ze werken, kun je beter op waarde schatten wat je online tegenkomt.