Alles over stockfoto’s en waarom wij geen fan zijn

In dit artikel neem ik je mee in de wereld van stockfotografie. Wat zijn stockfoto’s eigenlijk en welke soorten zijn er? Wat zijn de voordelen en nadelen? En hoe gebruik je stockfoto’s op een juiste manier?

Wat zijn stockfoto’s?

Een stockfoto is gemaakt door een fotograaf en daarna via een beeldbank te koop aangeboden​. In tegenstelling tot fotografie in opdracht – waarbij een fotograaf speciaal voor één klant of project foto’s maakt – worden stockfoto’s op voorraad gemaakt. Meerdere mensen of organisaties kunnen dezelfde stockfoto kopen en gebruiken​. Stockfoto’s zijn verkrijgbaar in vrijwel elke categorie: van zakelijke situaties en natuurbeelden tot lifestyle, technologie en abstracte concepten.

Een stockfoto wordt nooit van jou

Wanneer je een stockfoto aanschaft of downloadt (zelfs gratis), krijg je niet automatisch alle rechten. De foto wordt dus niet van jou. Het kan dus zomaar zijn dat je concurrent dezelfde foto aanschaft. Je krijgt het recht om de foto onder bepaalde voorwaarden te gebruiken, vastgelegd in een licentie. Die licentie bepaalt wat je wel en niet met de afbeelding mag doen. Daarover lees je later in dit blog meer.

Blije collega’s die elkaar een high five geven – een typisch voorbeeld van een stockfoto

De voordelen van stockfoto’s

Eerlijk is eerlijk: wij kiezen liever voor eigen foto’s. Maar toch kunnen stockfoto’s soms een goede keuze zijn. We zijn er ooit zelf ook mee begonnen.

• Het is toegankelijk en snel. Het laten maken van een foto door een fotograaf kost tijd. Stockfoto’s zijn een snelle oplossing. Binnen enkele minuten download je een professionele afbeelding. Zo kun je snel je content voorzien van passend beeld.
• Het bespaart kosten. Stockbeelden zijn vaak goedkoper dan een fotograaf. Er zijn ook gratis stockfoto’s beschikbaar. Dit is vooral handig voor startende bedrijven of non-profits met een kleiner budget.
• Er is een enorme keuze. Voor vrijwel ieder onderwerp of sfeer is een foto beschikbaar. Wil je een schattige hond, een tropisch strand of een close-up van een bepaald product? De kans is groot dat iemand die foto al gemaakt heeft.
• Stockfoto’s zijn meestal kwalitatief goed. Stockfoto’s worden vaak gemaakt door ervaren fotografen. Veel beelden zien er daarom strak en professioneel uit. Vaak beter dan een snelle foto met je mobiele telefoon. 😉

De nadelen van stockfoto’s

Wij kiezen – zoals gezegd – bijna altijd voor eigen beeldmateriaal en dat heeft alles te maken met de nadelen van stockfoto’s. We zetten er een aantal voor je op een rijtje.

• Stockfoto’s zijn inhoudsloos. Stockfoto’s zijn als een soort liftmuziek: het is achtergrondvulling die niet écht opvalt. Dit gebeurt vooral als je kiest voor algemene beelden die al duizenden keren zijn gebruikt.

• Inconsistentie in je branding. Als je willekeurig stockfoto’s uitzoekt, kan het geheel rommelig overkomen. Het risico is dat je doelgroep je stijl dan niet herkent. Voorkom dit door een lijn aan te houden. Voor onze klant INM gebruiken we bijvoorbeeld altijd vectoren in een specifieke stijl en in hun huisstijlkleuren.
• Stereotypering ligt op de loer. Stockfoto’s kunnen onbedoeld stereotype bevestigen. Zoek in Shutterstock bijvoorbeeld maar eens op ‘familie’. Je ziet dan vooral het traditionele gezin van moeder, vader en kind. En zoek je op ‘dokter’, dan zie je toch veel mannen. Wil je minder stereotiepe beelden vinden? Omschrijf dan specifieker wat je zoekt, zoals ‘vrouwelijke arts’.
• AI-beelden overspoelen de beeldbanken. Sinds de opkomst van AI-beelden worden de beeldbanken overspoelt met foto’s die gemaakt zijn met kunstmatige intelligentie. Dit is niet altijd van goede kwaliteit. In enkele beeldbanken kun je uitvinken dat je deze AI-beelden niet wil zien.

Soorten stockfoto’s en licenties

Er bestaan verschillende licentietypen en categorieën van stockfoto’s. Het is belangrijk om het verschil te kennen, zodat je een foto op de juiste manier en legaal gebruikt.

Gratis vs. betaalde stockfoto’s

Allereerst is er het onderscheid tussen gratis stockfoto’s en betaalde stockfoto’s. Gratis stockfoto’s vallen vaak onder een Creative Commons Zero (CC0) licentie. Dit betekent dat je ze vrij mag gebruiken, vaak zelfs zonder naamsvermelding van de fotograaf. Betaalde stockfoto’s vind je bij commerciële beeldbanken. Daar betaal je per foto of via een abonnement. De betaalde beelden kunnen exclusiever zijn of van hogere resolutie.

Royalty-free vs. rights-managed

De gebruikslicentie valt meestal in één van twee categorieën:

1. Royalty-free betekent dat je een foto na het verkrijgen in veel verschillende projecten mag gebruiken zonder steeds opnieuw te betalen. Meestal betaal je één keer een bedrag (of geen, in het geval van gratis platforms) en mag je de foto vervolgens onbeperkt inzetten. Er kunnen nog steeds beperkingen gelden – bijvoorbeeld dat je de foto niet mag doorverkopen of mag gebruiken voor commerciële doeleinden.
2. Rights-managed betekent dat je een gebruiksrecht koopt. De kosten hangen af van het concrete gebruik. Je geeft bijvoorbeeld aan dat je de foto voor éénmalig gebruik in een tijdschrift nodig hebt. Op basis daarvan wordt een prijs bepaald​. Vaak is dit duurder dan royaltyvrij, maar je krijgt dan ook een exclusiever gebruik.

Redactioneel vs. commercieel

Een ander verschil is of een stockfoto redactioneel of commercieel gebruikt mag worden. Commerciële stockfoto’s mag je gebruiken in advertenties, producten en marketingmateriaal. Redactionele stockfoto’s mogen alleen gebruikt worden in informatieve, niet-commerciële context, zoals nieuwsartikelen.

Waar vind je stockfoto’s?

Er zijn enorm veel websites waar je stockfoto’s kunt verkrijgen. Enkele populaire gratis stockplatforms zijn Unsplash, Pexels en Pixabay. Betaalde stockfotobureaus bieden vaak een grotere keuze en extra functies, zoals uitgebreide zoekmogelijkheden en betere kwaliteit. Enkele van de grootste en meest gebruikte betaalde stocksites zijn Shutterstock, Getty Images, iStock en Adobe Stock.

Hoe kies je de juiste stockfoto?

Met zo ontzettend veel keuze is het belangrijk om selectief te zijn. Je wilt een afbeelding die past bij jouw boodschap en doelgroep. Let bij het uitkiezen van stockfoto’s op de volgende tips:

• Kies een foto die de inhoud van je tekst of het gevoel dat je wilt overbrengen ondersteunt. Je hebt niets aan een losstaande foto.
• Als je meerdere stockfoto’s in één project gebruikt (bijvoorbeeld op een website of in een brochure), let er dan op dat ze qua stijl bij elkaar passen. Denk aan kleuren, belichting en compositie.
• Controleer áltijd de licentie. Want je wil echt geen boete voor het verkeerde gebruik van een stockfoto. Dan had je net zo goed een goede fotograaf kunnen inschakelen! 😉
• Stockfoto’s hebben soms de reputatie onpersoonlijk of clichématig te zijn. Denk maar eens aan dit blog: ik zou een stockfoto kunnen gebruiken over fotografie. Ik heb twee voorbeelden voor je opgezocht. De foto linksonder is wel érg clichématig. Je ziet een scherm, de camera’s, de losse SD-kaartjes, een iPad. Terwijl de foto rechts al veel natuurlijker en speelser oogt. In beide gevallen is het overduidelijk dat dit artikel over fotografie gaat.

Alternatieven voor stockfoto’s

Wil je liever geen gebruik maken van stockfoto’s? Dan zijn er gelukkig genoeg alternatieven die je helpen om uniek en persoonlijk beeldmateriaal te creëren:

• Huur een lokale fotograaf in voor unieke beelden. Een professionele fotograaf kan foto’s maken die perfect aansluiten bij jouw merk en boodschap. Dit zorgt voor exclusiviteit en draagt bij aan een consistente en herkenbare stijl.
• Laat je medewerkers fotograferen voor een persoonlijke touch. Wellicht zijn er collega’s met een passie voor fotografie, of willen ze dit leren. Geef ze een kans en bekijk wat er uit komt!
• AI-beelden zelf maken. Met AI-tools kun je zelf unieke afbeeldingen genereren die precies passen bij jouw stijl en behoeften. AI biedt een innovatieve oplossing voor visuele contentcreatie, waarbij je controle hebt over kleuren, compositie en sfeer. Dit kan handig zijn voor conceptuele beelden die lastig te fotograferen zijn.
• Illustraties of infographics gebruiken. Soms zegt een tekening of visueel schema meer dan een foto. Illustraties en infographics kunnen helpen om complexe informatie op een eenvoudige en aantrekkelijke manier te presenteren. Dit is vooral handig bij educatieve of zakelijke content.

Eerlijk is eerlijk: het allerbeste blijft toch het gebruik van eigen, persoonlijke materiaal. Want dan ben je altijd uniek en past het bij je merk.